Chrom w suplementach: co mówi lista oświadczeń UE

Na froncie opakowania Dizaxen stoją trzy hasła po angielsku: Chromium, Normal Macronutrient Metabolism, Maintenance of normal blood glucose levels. Nie są to slogany marketingowe wymyślone przez producenta — to skrócone brzmienie dwóch oświadczeń zdrowotnych, które Unia Europejska zatwierdziła dla chromu. Ten artykuł wyjaśnia, skąd się wzięły, na jakich warunkach można ich używać i gdzie kończy się to, co wolno powiedzieć o suplemencie z chromem.

Lista, poza którą nie ma nic

Od 2007 r. w całej UE obowiązuje rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych [1]. Jego zasada jest prosta: o żywności — a suplement diety jest żywnością — wolno powiedzieć, że wpływa na zdrowie, tylko jeśli takie zdanie znajduje się w unijnym rejestrze zatwierdzonych oświadczeń. Rejestr ten, ustanowiony rozporządzeniem (UE) nr 432/2012 [2], zawiera zatwierdzone oświadczenia wraz z warunkami ich stosowania — w ogromnej większości dotyczące witamin i składników mineralnych. Każda pozycja ma trzy elementy: składnik, brzmienie oświadczenia i warunki jego stosowania.

Dla chromu w rejestrze są dokładnie dwa wpisy:

Oba przeszły ocenę naukową Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2010 r. [5]. EFSA uznała wtedy, że związek przyczynowo-skutkowy między spożyciem chromu a utrzymaniem prawidłowego metabolizmu makroskładników oraz prawidłowego stężenia glukozy we krwi został wykazany — i tylko dla tych dwóch efektów. Inne wnioskowane oświadczenia dla chromu (m.in. dotyczące masy ciała, zmniejszenia zmęczenia czy „kontroli apetytu") zostały odrzucone i nie ma ich w rejestrze.

Warunek: co najmniej 15% RWS w porcji

Oświadczenie nie działa automatycznie. Rejestr stawia warunek: produkt musi być „źródłem chromu" w rozumieniu załącznika do rozporządzenia 1924/2006, czyli porcja dzienna musi dostarczać co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia. RWS chromu określa załącznik XIII do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 [3] — wynosi 40 µg (wartość do znakowania, nie ustalone indywidualne zapotrzebowanie). Piętnaście procent z 40 µg to 6 µg: tyle chromu w porcji dziennej to minimum, przy którym producent ma prawo umieścić oświadczenie na etykiecie.

Ile chromu jest w tabletce Dizaxen, powinna mówić tabela na etykiecie producenta — tam, gdzie prawo nakazuje ją umieścić (art. 8 dyrektywy 2002/46/WE i polskie rozporządzenie w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety [7]). Na tej stronie nie podajemy liczby, bo nie dysponujemy etykietą w rozdzielczości pozwalającej ją odczytać. Wolimy odesłać do źródła, niż zgadywać.

Pikolinian — dozwolona forma chromu

Nie każdy związek chromu wolno stosować w suplementach. Dyrektywa 2002/46/WE [4] zawiera w załączniku II zamkniętą listę form składników mineralnych dopuszczonych do stosowania; dla chromu są to m.in. chlorek chromu(III), mleczan chromu(III), azotan chromu(III), siarczan chromu(III) i pikolinian chromu. Wszystkie to związki chromu trójwartościowego — tego, który występuje w żywności. Pikolinian, użyty w Dizaxen, to chrom(III) związany z trzema cząsteczkami kwasu pikolinowego; jest jedną z form dopuszczonych do stosowania w suplementach diety w UE.

Warto wiedzieć, że stanowisko nauki wobec chromu nie jest jednolite. W 2014 r. EFSA, ustalając wartości referencyjne dla składników diety, nie ustanowiła ich dla chromu, uznając dowody na jego niezbędność w diecie zdrowego człowieka za niewystarczające [6]. Nie zmienia to jednak stanu prawnego: dwa oświadczenia z rejestru pozostają w mocy, a RWS 40 µg nadal służy do etykietowania. Piszemy o tym, bo rzetelna strona powinna pokazywać także to, co komplikuje obraz.

Czego nie wolno powiedzieć — i dlaczego to ważne przy zakupie

Granica biegnie w dwóch miejscach. Pierwsze: oświadczenia spoza rejestru. „Chrom pomaga schudnąć", „hamuje apetyt na słodycze", „dodaje energii" — dla chromu takich wpisów nie ma, więc zdania te są niedozwolone w reklamie i na etykiecie niezależnie od tego, jak często pojawiają się w internecie. Drugie: oświadczenia lecznicze. Artykuł 7 rozporządzenia 1169/2011 [3] zabrania przypisywania żywności właściwości zapobiegania chorobom, ich leczenia lub wyleczenia. „Obniża cukier", „pomaga przy insulinooporności", „zamiast metforminy" — to zdania o leczeniu, a nie o utrzymaniu prawidłowej funkcji. Różnica jest zasadnicza: oświadczenie zatwierdzone mówi o osobie zdrowej i utrzymaniu normy, oświadczenie lecznicze — o chorobie i jej zmianie.

Dla kupującego to praktyczna wskazówka. Strona, która obiecuje suplementowi z chromem działanie lecznicze, albo nie zna przepisów, albo świadomie je łamie — i w obu przypadkach nie jest dobrym źródłem informacji o produkcie. Wiarygodna oferta suplementu z chromem zawiera: nazwę formy chemicznej, ilość chromu w porcji i % RWS, dwa oświadczenia z rejestru (lub żadnego) oraz obowiązkowe ostrzeżenia. Nic więcej nie powinno się tam znaleźć.

Jak czytać etykietę suplementu z chromem — w pięciu punktach

1. Forma chromu. Powinna być jedną z form z załącznika II do dyrektywy 2002/46/WE; „chrom" bez określenia formy to za mało.
2. Ilość w porcji i % RWS. Obowiązkowa tabela. Jeśli chcesz sprawdzić, czy oświadczenie jest uprawnione, porównaj z progiem 6 µg.
3. Brzmienie oświadczeń. Dopuszczalne są tylko dwa zdania z rejestru, ewentualnie w łagodniejszej redakcji o tym samym znaczeniu; każde dodatkowe „działanie" to sygnał ostrzegawczy.
4. Ostrzeżenia. „Nie przekraczać zalecanej porcji", „suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety", „przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci" — muszą być na każdym suplemencie w Polsce.
5. Podmiot odpowiedzialny. Nazwa i adres producenta lub podmiotu wprowadzającego do obrotu; w Polsce suplement powinien być też zgłoszony do Głównego Inspektoratu Sanitarnego przed pierwszym wprowadzeniem na rynek [8].

Podsumowanie

O chromie w suplemencie diety wolno powiedzieć dwie rzeczy — i obie producent umieścił na opakowaniu Dizaxen. Zastrzeżenie: warunkiem ich legalnego stosowania jest ilość chromu w porcji (co najmniej 6 µg), której z dostępnych nam materiałów nie potwierdziliśmy — do czasu otrzymania czytelnej etykiety traktujemy je jako deklarację producenta. Wszystko, co wykracza poza „utrzymanie prawidłowego metabolizmu makroskładników" i „utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi", jest albo niezatwierdzone, albo zakazane jako oświadczenie lecznicze. Dlatego na stronie produktu opisujemy formę chromu, substancje pomocnicze, sposób użycia i warunki zakupu, a o działaniu mówimy dokładnie tyle, ile pozwala rejestr. Resztę znajdziesz na etykiecie — i tam zawsze warto zajrzeć najpierw.